Het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug kon op een volle zaal rekenen op Landgoed De Horst voor de allereerste Ecotop van het park met de Universiteit Utrecht. Deskundigen, veldonderzoekers en natuurliefhebbers deelden de allerlaatste inzichten om antwoord te geven op de vraag: hoe staat het met de biodiversiteit en de natuur op de Heuvelrug?
Al waren er prachtige foto’s te zien van aangetroffen mossen, adders en libellen, de waarnemingen en laatste onderzoeksresultaten van de sprekers op het natuur- en biodiversiteitssymposium geven geen rooskleurig beeld van de natuur op de Heuvelrug. De trend: minder en uitstervende soorten leven in de natuur en de bos-, heide- en veengebieden happen naar adem, als gevolg van verzuring en verdroging van de grond. Om dit tij te keren, werkt het Nationaal Park intensief samen met de onderzoekers van Universiteit Utrecht.
De sprekers gaven op hun eigen terrein antwoord op de vragen: Hoe brengen we de beweging en populatiedynamiek van wild in kaart? Wat is de staat van de bodem en hoe vertaalt zich dit naar de flora en fauna? Welke trends zien we in biodiversiteit van bepaalde soortengroepen?
Bloemetjes en bijtjes
Dat kon landschapsecoloog André Jansen duidelijk maken met zijn analyse en toelichting op het onderzoek van de natuur bij de Eem. Nog maar twee dotterbloemen wist Jansen te vinden in het veen bij de Eem. “In reisverslagen van honderd jaar geleden sprak men over velden vol dotterbloemen en grutto’s die benen door het gras in de Eemvallei”, zei hij. Daling van het grondwaterpeil is een van de oorzaken.
Entomoloog Theo Zeegers van het EIS Kenniscentrum Insecten nam de toehoorders mee naar de grote rijkdom van insecten op de vliegbasis Soesterberg. “Op dit moment hebben we 372 soorten wilde bijen in Nederland. Driekwart van onze planten worden bestoven door insecten. Het gaat niet goed met deze groep: ongeveer de helft van alle bijensoorten is bedreigd. De Vliegbasis is het meest soortenrijke bijenreservaat van Nederland. Ik pleit ervoor om de status van dit bijzondere gebied op te waarderen”, stelde hij in het licht van de geplande woningbouw op het terrein. “Laten we er ons er hard voor maken er een Natura2000 gebied van te maken.”
Mossenrijkdom
Jan Ensing van de Werkgroep Mossen & Korstmossen van vrijwilligersorganisaties KNVV/IVN (“zijn allebei klein en zonder wortels, verder hebben ze niets met elkaar te maken”) boeide het publiek met zijn levendige beschrijving van de werkgroep die zich in hoeken en gaten buigt om mossen te bestuderen. “Om mossen te zien, moeten we ons een andere manier door het landschap bewegen. Mossen groeien op een steil wandje of op rare plekken.” In het Nationale Park kun je ongeveer 300 soorten mossen en 450 soorten korstmossen vinden”, vertelde hij.
En met de verandering van het landschap, worden de mosliefhebbers soms aangenaam verrast. “Dit is gekroest gaffeltandmos”, zei hij, bij het tonen van een foto. “Al heel lang uitgestorven op de Heuvelrug. Vroeger was het hier natter en de luchtkwaliteit was beter”, legt hij uit. “Maar tot onze verbazing vonden we onlangs, bovenop de Maarnse berg, een stukje open heide waar het mos nog voorkomt”, zei hij verheugd. “Levermossen vinden we alleen op de Hoge Ginkel. Het geeft aan dat veel van die oude heide aan het verdwijnen is.”
Goed nieuws had hij ook: “Het prachtige krulbladmos en breed moerasvorkje zijn mossen die van oud bos houden, met dood hout. Nu de bossen ouder worden, komen we deze soorten weer tegen”.
Wildcamera’s
Op de Veluwe zijn er veelbelovende resultaten vanwege het gebruik van wildcamera’s in een gebied. “DaarmeeJan kunnen we het gedrag van dieren volgen en vastleggen zonder ze te verstoren”, legde onderzoeker Patrick Jansen uit. “Die gegevens vertellen ons bijvoorbeeld hoeveel dieren er zijn, hoe ze zich verspreiden over het gebied, hoe ze reageren op recreatiedruk en op de terugkeer van de wolf.” Nog niet op de Heuvelrug, maar daar gaat het Nationaal Park zijn best voor doen, beloofde programmamanager Jeroen Heemsbergen, die het symposium presenteerde.
Onthutsende conclusie
“Ik kan het nog moeilijk bevatten”, deelde boswachter en ecoloog van Natuurmonumenten Stéphanie IJff met de zaal op de onthutsende conclusie van het onderzoek naar voedingsstoffen voor planten in de bodem van de Kaapse Bossen. Onderzoekcentrum B-WARE deed dit onderzoek in opdracht van Natuurmonumenten. Samengevat: er zitten te weinig van de benodigde mineralen – magnesium, calcium, kalium – in de bodem, en dus ook in het blad van planten. “Dit is het effect van 60 jaar verzurende stoffen die op de bodem terechtkomen. Insecten blijven dus kleiner, omdat er minder voedingsstoffen in de blaadjes zitten. Gevolg is bijvoorbeeld dat vogels gebroken pootjes hebben, omdat ze via hun eten te weinig kalk binnen krijgen”, legde IJff uit. “De mogelijke herstelmaatregelen, zoals de voedingsstoffen in de bodem brengen, geven me nog hoop. Denk aan calcium in de grondbrengen. Het is aangetoond dat die binnen een paar jaar effect kunnen hebben. We gaan samen met de partners van het Nationaal Park kennis bundelen en samen aan de gang gaan.”
De zorgwekkende toestand van de bodem en de natuur zijn des te meer reden om kennis uit te wisselen en samen naar oplossingen te zoeken, vatte Heemsbergen (NPUH) samen. “Het was een geslaagde eerste Ecotop.”
