‘Maarn verroomscht!’ De notabelen van het protestante gehucht Maarn bekeken de instroom van katholieke spoorarbeiders in het dorp met achterdocht. Maar net als de snelwegen en spoorwegen die zij met hun werk aan de zandafgraving hielpen bouwen, waren de werkers een blijvertje – en daarmee hun hulpkerk. De Theresiakerk aan de Amersfoortseweg viert dit jaar haar 100-jarig bestaan.
Het is ruim een eeuw geleden, dat ‘bouwpastoor’ Overmaat zijn eerste missen kon lezen in het onder zijn leiding gebouwde kerkje aan de Amersfoortseweg. De pionier die berucht was om zijn rijgedrag, als hij vanuit het grootseminarie in Driebergen naar Maarn kwam, moest zelf maar zien, hoe hij het geld bij elkaar kreeg voor zijn arme parochie. Daar was Overmaat goed in: al gauw had hij genoeg bij elkaar voor de bouw van de aan de Heilige Theresa toegewijde kerk – de eerste in Nederland – en de naastgelegen pastorie, koster- en gemeenschapsruimte.
Gebrandschilderd
Als het licht door de gebrandschilderde ramen de mooiste kleuren op de muren van het dorpskerkje tovert, lijkt de tijd te hebben stil gestaan. Niets dan serene stilte en het licht dat de Bijbelse afbeeldingen van onder meer Jona en de walvis en ‘manna in de woestijn’ doet schitteren.
Maar schijn bedriegt: de Theresiakerk heeft in haar 100-jarig bestaan heel wat stormen overleefd. Van bombardementen in de Tweede Wereldoorlog tot vitterijen in de gemeenteraad, van sloop van onder meer de belendende katholieke basisschool, tot de bouw van een nieuw gemeenschapsgebouw ‘De Ark’. Dezelfde plek waar nu klaterend gelach van de vrijwilligers klinkt bij het ophalen van herinneringen aan de opeenvolgende pastors en de malligheden van de verzuiling die nog niet zo lang geleden is.
“Alleen de beeldenstorm binnen de kerk zélf was al een aderlating”, zegt parochielid Jan van Baal nuchter. Hij werd, net als echtgenote Annique, eind april koninklijk onderscheiden voor de inzet voor de gemeenschap. Jan leidt Omroep ZOUT rond in het fraaie kerkgebouw, weet heel veel over de geschiedenis en heeft bij elk detail in het gebouw een verhaal. “In de jaren zestig, na het tweede Vaticaans Concilie onder Paus Johannes XXIII, moest alles sober en gericht op het volk”, vertelt hij.
“De schilderingen van de kruiswegstaties door Willem Wiegmans werden witgekalkt en ramen werden zwart gemaakt. Beelden kwamen op een afvalhoop terecht, maar zijn gered. Bruine schrootjes kwamen in de plaats van koorbalustrade”, beschrijft hij met een tragische blik. “De toenmalige pastoor Van de Meer sloeg zelf met een hamer het hoofdaltaar kapot om medebestuurders te overtuigen met de noodzakelijke modernisering. Later is er veel met veel geduld weer zichtbaar gemaakt, een herstel van oude glorie.”
‘Hoe mooi het gebouw ook,
het gaat om de mensen die hier samenkomen.’
Trommel in biechtstoel
En ook katholieke parafernalia als het tabernakel, ornamenten op de spreekstoel en het Mariadoek werden weggeschonken of hebben de moderne tijd niet overleefd. “De biechtstoel werd ooit een opberghok”, noemt Annique van Baal als voorbeeld van de veranderende religieuze praktijk, met een twinkeling in haar ogen als ze de ruimte op een foto laat zien: “Er heeft lang een drumstel van de muziekgroep in gestaan. En het monumentale doopvont? Staat nu achterin de kerk in een nis. Het past niet meer bij de rest.”
Ze kan er om lachen. “Hoe mooi het gebouw ook, het gaat om de mensen die hier samenkomen. Je kunt ook bidden zonder een kerk. Maar de kerk nodigt uit tot rust, het biedt sereniteit en leeft vooral in zijn gemeenschap.”
Jubileumboek
Aan historica en parochielid Annelies Wiersma de schone taak een jubileumboek te maken op basis van onder meer het ongeordende archief. “Het stond in een vochtige schuur: de nietjes zijn verroest en de zilvervisjes zijn ook een plaag.”
Een fikse klus, maar ze geniet er overduidelijk van en kan smakelijk vertellen over alles wat ze tegenkomt. “De aankoop van de grond voor de bouw van de kerk in 1925 moest slinks gebeuren. Er kwamen opeens 100 katholieken in Maarn wonen in onder andere de wijk Tuindorp. De protestantse bestuurders waren doodsbenauwd voor de katholieke invasie”, schatert ze. Jan vertelde: “Het verhaal ging dat de vlag bij het gemeentehuis in Woudenberg halfstok hing, toen de kerk aldaar werd ingewijd. Vast een broodje aap!”
Ruig volkje
Ze kan zich de reserve voorstellen. “De arbeiders kwamen uit de stad Utrecht, vol kroegen. Ze waren best een ruig volkje. De kerk hielp om hen in de hand te houden. En ach, de kinderen speelden gewoon samen hoor, ongeacht hun geloof. De dorpelingen zelf hadden er geen moeite mee.”
Ook over de interne twisten is er veel te vinden in de archieven. “De deken wil dat kerken samenwerken. Dat komt maar niet van de grond. Tegenstand, tegenstand”, beschrijft ze. “Dat is de rode draad in het verhaal: protestanten die de komst van de school tegenhielden tot het gekissebis tussen parochies van dorpen in de omgeving, die niet willen samenwerken.”
Concerten
Die tijden zijn veranderd. Schoolprojectvieringen, koren, concerten en exposities: met een blik op het programma lijkt de Theresiakerk, nu onderdeel van de R.-K. Parochie Heilige Familie Jezus, Maria en Jozef, springlevend en volop aan het samenwerken met anderen. Ook al hebben katholieke kerken te kampen met leegloop en een vergrijzend ledenbestand. Annique: “Dat zien we hier ook. De gemiddelde leeftijd van vrijwilligers is boven de 75. Maar we zijn heel blij met de twee nieuwe pastors die we erbij hebben.”
‘Zo blij met de nieuwe geestelijken: ze zijn betrokken
en een positieve impuls voor onze gemeenschap’
De voorgangers, sinds 1 januari aan de parochie verbonden, bedienen maar liefst 14 kerken, maar zijn een inspirerende aanwezigheid voor de gelovigen in Maarn. “We noemen ze liefkozend onze twee wijzen uit het Oosten”, vertrouwt Annique van Baal toe, met een kwinkslag naar het land van afkomst van beide geestelijken. Priester Sebastian Gnanapragasam is elf jaar geleden uit India gekomen en de in Nederland opgegroeide en tot het ambt gewijde pastoor Thanh-Ta’s wieg stond in Vietnam. “Ze zijn betrokken en doen het zo goed: een positieve impuls voor onze gemeenschap.”
Feestweek
Viert de parochie het 100-jarig bestaan? “Ja, met een feestweek eind september met als hoogtepunt een prachtige mis met kardinaal Eijk als voorganger en pastoor Thanh-Ta als concelebrant. Het jubileumboek wordt die week aangeboden aan de kardinaal en aan de burgemeester.” Er zal ook een tentoonstelling komen, mits betrokken inwoners foto’s van hun doop, communie of bruiloft in deze kerk ter beschikking stellen. De mooiste foto’s komen in het boek.
