Hoe houden de burgemeesters van de vijf gemeenten in het Omroep ZOUT-gebied het roer recht in hun kernen? Frits Naafs van gemeente Utrechtse Heuvelrug, de op een na langstzittende burgemeester van Nederland, bijt in deze serie het spits af.
– Het is 19 jaar geleden dat u aantrad. Waarom koos u voor Utrechtse Heuvelrug?
“Als wethouder in Wijk bij Duurstede was ik voorzitter van de gebiedscommissie Langbroeker Wetering. Daar leerde ik de Heuvelrug en de inwoners kennen. Mooie, groene gemeente, vond ik. Bij mijn sollicitatie dacht ik: ‘Ze zullen wel iemand met meer ervaring kiezen’. Maar ik werd er toch uitgevist. Het spreekt me aan dat de Heuvelrugdorpen ieder een geheel eigen identiteit hebben. Driebergen heeft carnaval, Amerongen z’n monumenten. Op Koningsdag en op 4/5 mei gaan we als college alle dorpen in. Dan herken je die eigen manier van doen per dorp. De Heuvelrugger bestaat niet. Je voelt je inwoner van een dorp. De herindeling in 2006 heeft de cultuur alleen maar versterkt en dat is goed voor het gemeenschapsgevoel. Daarom werken we dorpsgericht, met dorpswethouders en veel bezoeken aan de kernen.”
– Is er iets wat de inwoners van de Heuvelrugdorpen gemeen hebben?
“Het bos is voor iedereen om de hoek. We wonen in een paradijs. Qua voorzieningenniveau, maar ook gezien de prachtige natuur en buitenplaatsen. Maar de inwoners kleuren de Heuvelrug. Onze inwoners zijn ruimhartig en barmhartig op diverse onderdelen. Bij de spontane toestroom van hulp bij de valwind die Leersum heeft geteisterd, zag je die saamhorigheid en zelfredzaamheid terug. Ook met asiel: we hebben vorig jaar het 35-jarig bestaan van het asielzoekerscentrum in Leersum gevierd. We nemen meer asielzoekers op dan we verplicht zijn. Bij een bijeenkomst over de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne deed ik een beroep op de zaal van 200 inwoners. Ze zijn massaal gaan helpen en doen dat nog steeds. Ook dat is het DNA van de Heuvelrug. Ik ben daar trots op.”
– Welke verschillen ziet u in de gemeente die u bij uw aantreden aantrof, en nu?
“We hebben meer taken van de Rijksoverheid op ons bord, met name in het sociaal domein, zoals de jeugdzorg. Omdat we niet altijd het geld erbij kregen, hadden we grote problemen met bijvoorbeeld die extra uitgaven voor de jeugdzorg. De gemeente heeft er hard voor geknokt om zorg aan kinderen van buitenaf in instellingen in onze gemeente vergoed te krijgen. Een andere zorgwekkende ontwikkeling is de criminaliteit. Ik heb toch al heel wat drugspanden moeten sluiten. Bizar toch dat we in Overberg het grootste drugslab van Europa hadden? Het saneren van de vervuilde grond daar heeft miljoenen gekost.”
“Als je niet wilt dat de samenleving polariseert,
moet je als raadsleden ook niet rollebollend over straat gaan”
– De samenleving verandert. Groepen staan meer tegenover elkaar. Hoe bewaakt u de samenhang?
“De gemeente, maar ook de gemeenteraad, is de spiegel van de samenleving. Dus als je niet wilt dat de samenleving polariseert, moet je als raadsleden ook niet rollebollend over straat gaan. We voerden hier recent lastige discussies over de wolf en over de situatie in de Gazastrook. Ondanks dat de meningen en emoties bij de achterban sterk uiteenlopen, verloopt dat gesprek dan respectvol. Fractieleden stemmen soms ook verschillend. Dat kan hier. Dat is dat Heuvelrug-DNA. We hebben overigens een motie aangenomen om tegen het kabinet te zeggen dat ze Israël moeten aanspreken op de dingen die er gebeuren in Gaza.”
– Ambtsdragers en zeker burgemeesters krijgen ook meer dan vroeger te maken met bedreigingen. Hoe gaat u hier mee om?
“Ik ben voor niemand bang en voel me ook niet zo snel bedreigd. Als het gebeurt, dan probeer ik wanneer mogelijk in gesprek te gaan. Want vaak zit er achter zo’n bedreiging een verhaal en is het een schreeuw om hulp en aandacht. In gesprek blijven, ook bij handhavingszaken. Dat is ook de taak van een burgemeester. Als we moeten optreden zijn mensen weleens boos. Maar ik vraag dan: ‘Wie is er nou begonnen met illegaal te bouwen? Wees dan vooral even boos op jezelf’. Ik heb weinig geduld met mensen die liegen.”
– Er is nu een ravijnjaar waarin de rijksbijdragen ongewis zijn. De financiële situatie van UH is niet altijd rooskleurig. Moeten er keuzes gemaakt worden?
“De gemeente heeft financiële ingrepen doorgevoerd die resultaat hebben. Er is nu een brief naar de raad. Ons gemeentelijk spaarpotje is opgelopen tot 40 miljoen. De schuld is gehalveerd. Voor ons blijkt het ravijnjaar gelukkig minder diep, ook dankzij geld uit het gemeentefonds. Er ligt een rapport van bureau Berenschot met opties voor bezuinigingen. Ik wil daar zorgvuldig mee omgaan. Wat je weg doet, komt ook nooit meer terug. De inwoners hechten aan onze voorzieningen als bibliotheken, sportcomplexen, zwembaden en minimabeleid.”
“De ene keer moet je goed luisteren,
de andere keer moet je optreden”
– Welke eigenschappen heeft een burgemeester nodig om het ambt goed in te vullen en hoe past u daarin?
“De ene keer moet je goed luisteren, de andere keer moet je optreden. Je moet schakelen in de dingen die op je bord komen en de emoties die er zijn. Daar moet je tegen kunnen. De ene keer zit je taart te eten bij een 60-jarig bruidspaar. Een kwartier erna zit je met iemand te bellen, omdat hun kind is omgekomen bij een ongeval.”
– Uw collega Maarten Haverkamp is net gestart als burgemeester in De Bilt. Wat kunt u hem meegeven?
“Leg je oor te luisteren in de samenleving. Zorg dat je goede relaties opbouwt en onderhoudt. Ik weet wie ik kan bellen als er iets aan de hand is. Als je relatie op orde is met mensen, dan kun je ook moeilijke en lastige dingen regelen met elkaar. Zoals toen de winkels op zondagochtend opengingen vanwege het belang voor de volksgezondheid. Met de voorgangers van de kerken heb ik regelmatig overleg. Zij zeiden toen: ‘We vinden het niet zo leuk, maar we snappen het in dit geval wel. Dus wij zullen daar geen verzet tegen plegen.’ Als je zo met elkaar omgaat, zit je samen op dezelfde fiets.”
– Wat vindt u het moeilijkste of mooiste van het ambt?
“Het interessante van het ambt, is dat het zo verschillend kan zijn. Mijn ervaring is wel eigenlijk, als inwoners dingen overkomen dan moet je er zijn. Zoals bij de valwind of een grote brand. Als mensen het meest kwetsbaar zijn, dan moeten ze erop kunnen rekenen dat er een betrouwbare overheid is die ze helpt of doorverwijst. Zelfredzaamheid is belangrijk, maar als inwoners hulp nodig hebben, hoeven ze, maar de telefoon te pakken of ons aan te spreken. Ook als je me in de supermarkt tegenkomt.”
