Vrijwilligerswerk is in opmars in Nederland, maar hoe zit dat in De Bilt? Lokale organisaties zien de bereidheid groeien, maar worstelen nog steeds met tekorten. De moderne vrijwilliger wil vooral flexibel zijn en zelf bepalen wanneer en hoe vaak hij of zij bijdraagt. Dat vraagt om nieuwe manieren van organiseren.
door: Quinten Bol (SvJ /HU)
In 2024 deed bijna de helft van de Nederlanders van vijftien jaar en ouder vrijwilligerswerk, zo blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het percentage van de vrijwilligers ligt nu op zo’n 49 procent, een duidelijke stijging ten opzichte van de 46 procent in 2021, toen het effect van de coronapandemie nog diep merkbaar was. Na jaren van daling en stilstand lijkt het vrijwilligerswerk zich dus langzaam maar zeker te herstellen. Toch is de vraag of deze landelijke trend ook in gemeenten als De Bilt wordt gevoeld.
Flexibiliteit
Bij de Vrijwilligerscentrale, onderdeel van MENS De Bilt, zien ze dat de inwoners wel vrijwilligerswerk willen doen, maar nog niet in de mate die de CBS-cijfers suggereren. Volgens Marit Ulaen, medewerker van de centrale, blijven veel functies onvervuld, zeker als het gaat om structureel werk zoals gezinsondersteuning of maatjesprojecten. Daarvoor is langdurige betrokkenheid nodig, iets waar veel mensen tegenwoordig huiverig voor zijn. “Ze willen zich wel inzetten”, zegt ze, “maar het moet passen in hun drukke leven, waarin ze werken, voor de kinderen zorgen, mantelzorger zijn of andere verplichtingen hebben.”
Maikel Rijdes, een andere werknemer binnen de Vrijwilligerscentrale, legt uit dat er steeds meer mensen zijn die korte en overzichtelijke taken willen vervullen die passen binnen hun eigen agenda. Denk dan aan een middagje schilderen, het incidenteel bijhouden van een social media-account, of het rijden van taxiritten. Rijdes: “Mensen die vrijwillig met de taxi rijden, kunnen zelf inplannen wanneer ze dat willen doen. Zo heb je mensen die elke dinsdagochtend beschikbaar zijn, of mensen die alleen rijden op de vrijdagavond. Dat is voor veel mensen erg aantrekkelijk”.
Ook bij FC De Bilt worden vrijwilligers veel ingezet. Ernst Hoepman, interim-vrijwilligerscoördinator binnen de club, legt uit dat veel mensen gelukkig hun steentje willen bijdragen aan de voetbalvereniging, maar dat dat niet altijd genoeg is. “Hoewel er veel ouders zijn die zich inzetten binnen de teams als coach, trainer of teamleider, blijven er tal van andere taken liggen. Denk dan aan bardiensten, veldonderhoud of taken binnen bijvoorbeeld het secretariaat.”
Verplicht vrijwilligerswerk
Omdat een kleine groep niet alles kan blijven doen, werkt de club sinds 2018 met een verplicht systeem: elk gezin met een spelend kind moet tenminste twee vrijwilligersdiensten per seizoen draaien. Wie dat niet doet, betaalt honderd euro. Dat is een bedrag dat ofwel vooraf kan worden afgekocht, of achteraf als boete wordt opgelegd.
Volgens Hoepman werkt het systeem grotendeels goed, al roept het soms discussie op. Ouders die het systeem niet kennen of niet goed geïnformeerd zijn, reageren verrast als ze aan het einde van het seizoen alsnog een rekening ontvangen. Aan de andere kant zijn er ouders die klagen omdat zij moeten helpen. “Toch zien we dat heel veel ouders het achteraf heel erg leuk vinden. Je draagt niet alleen een steentje bij aan de vereniging, maar maakt ook weer leuke contacten.”
Meer aanmeldingen
Bij zowel de Vrijwilligerscentrale als bij de voetbalvereniging zijn ze het over één ding eens: vrijwilligers zijn de kern van de samenleving. “Hoewel we dan zeker nog wat handen kunnen gebruiken, zijn wij blij dat zoveel mensen zich toch inzetten voor een ander. Het ontlast de maatschappij, zorgt voor verbinding binnen de gemeente en je houdt er als het goed is nog een hoop plezier aan over”, vertelt Ulaen. Beide partijen hopen dat er de komende tijd meer aanmeldingen komen om ook de overgebleven klussen in te vullen.
Ben je geïnteresseerd in het doen van vrijwilligerswerk? Bij de Vrijwilligerscentrale in De Bilt kijken ze graag met je mee. Rijdes: “Het is belangrijk dat je vrijwilligerswerk doet wat bij je past. Samen kijken we naar alle opties.”
Drie Biltse vrijwilligers in beeld
Karin werkt zelfstandig als jongerencoach. Haar ervaring en betrokkenheid bij jongeren wilde ze ook op vrijwillige basis inzetten. Al ruim drie jaar werkt ze nu bij De Kindertelefoon. “Ik wilde iets extra’s doen en van betekenis zijn voor een doelgroep die het hard nodig heeft.” Bij De Kindertelefoon voert ze wekelijks gesprekken met jongeren over allerlei onderwerpen, van onzekerheden tot ingewikkelde thuissituaties. Soms zit ze een uur met iemand aan de lijn, die dan eindelijk zijn of haar verhaal kwijt kan. “Die dankbaarheid aan het einde van zo’n gesprek is onbetaalbaar”, vertelt ze. Het idee dat ze, met aandacht en even goed naar iemand luisteren, een verschil kan maken, geeft haar veel voldoening. Juist dat menselijke contact is wat haar motiveert. De gesprekken die ze voert zijn soms erg heftig. Toch is dat het volgens Van Dijk volledig waard. “Ik heb goede trainingen gehad om daarmee om te gaan en zal mij altijd in willen zetten voor mensen die nergens anders heen kunnen.” Ze benadrukt dat het belangrijk is om vrijwilligerswerk te doen wat bij je past. Haar advies aan anderen is dan ook simpel. “Denk niet teveel na, het juiste werk komt op je af. Je voelt dat diep in je hart.”
Toen Mark in 2020 naar De Bilt verhuisde, midden in coronatijd, zocht hij naar een manier om zinvol met zijn tijd om te gaan én mensen te leren kennen. Vrijwilligerswerk bleek de perfecte oplossing. “Je leert je omgeving kennen en komt in contact met mensen die je anders niet snel zou ontmoeten”, vertelt hij. Met zijn achtergrond als docent geschiedenis en maker van educatief materiaal, sloot hij zich aan bij de stichting Struikelstenen in De Bilt. Daar zette hij een educatief project op, gebaseerd op een eerdere schoolopdracht over de Tweede Wereldoorlog in Gouda. Door jongeren onderzoek te laten doen naar Joodse inwoners uit hun eigen omgeving, ontstond niet alleen bewustwording, maar ook een sterke lokale verbinding. “Het hielp me echt integreren in de Biltse gemeenschap.” Later volgde een bestuursfunctie bij het lokale museum in Bunnik, waar hij zich inzet voor educatie en tentoonstellingen. Zijn vrijwilligerswerk levert hem niet alleen voldoening op, maar ook nieuwe vaardigheden en contacten. “Je netwerk groeit, je leert hoe dingen bestuurlijk werken, en je krijgt waardering terug.” Voor Mark is het duidelijk: wie verhuist naar een nieuwe plek, doet er goed aan zich vrijwillig in te zetten. “Het voorkomt dat je een anonieme nieuwkomer blijft. Vrijwilligerswerk is niet alleen goed voor de gemeenschap, maar ook voor jezelf.” Een boodschap die hij met enthousiasme uitdraagt.
Monique uit Bilthoven is een bekende verschijning in haar buurt, al staat ze zelf liever niet op de voorgrond. Nadat ze werd afgekeurd vanwege haar ziekte, besloot ze zich er niet bij neer te leggen. “Achter de geraniums zitten is niets voor mij”, vertelt ze. Ze wilde zich nuttig blijven voelen en koos ervoor haar tijd te besteden aan anderen. Monique beheert onder andere de Facebookpagina van een muziekvereniging, maar haar belangrijkste inzet is te vinden in de buurtkamer, waar ouderen samenkomen voor koffie, gesprekken en gezelschap. “Ik open de deur, zet koffie en thee, en heet mensen welkom”, zegt ze bescheiden. Toch merkt ze hoeveel haar werk betekent. “Er ontstaan vriendschappen, mensen voelen zich minder alleen. Dat raakt me.” Voor veel ouderen is de buurtkamer een waardevolle plek waar ze hun verhaal kwijt kunnen en echte verbinding ervaren. Dat Monique daar met toewijding aan bijdraagt, maakt haar werk van onschatbare waarde voor de gemeenschap. “Ik krijg er ontzettend veel waardering voor terug.” Voor Monique draait vrijwilligerswerk niet om zichzelf, maar om de ander: “Je moet doen wat nodig is. Betaald of niet, het gaat erom dat je er voor iemand kunt zijn”.
