Bedreiging? ‘Raadswerk moet in veiligheid kunnen’

Veertig procent van de gemeenteraadsleden krijgt weleens te maken met agressie of intimidatie, zo blijkt uit de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 van onderzoeksinstituut IPSOS. Verontrustende signalen, en toch neemt het animo voor het werk in de gemeenteraad niet af. Hoe zit dat in onze streek? Omroep ZOUT sprak met enkele kandidaat-raadsleden.

Evert Jan van Hasselt (VOLT) Zeist: ‘Mensen die elkaar kennen, gaan niet rellen’

Ze gaan met frisse moed hun eerste raadsverkiezingen in: VOLT Zeist. Verbinden willen ze. Daarom was de beslissing om een gespreksavond in Soesterberg – georganiseerd samen met VOLT Soest – over opvang van asielzoekers in Kamp Zeist af te lasten wegens mogelijke rellen, een onaangename, aldus Van Hasselt. “Ik had er moeite mee om de avond uit te stellen. Maar toen wist ik nog niet dat gevreesd werd voor rellen van gasten van buiten de gemeente. “Het gaat niet om ons, maar we kunnen aanwezigen natuurlijk niet in gevaar brengen als de burgemeester dit soort informatie heeft.”

Hij wil nog steeds graag in gesprek, na de verkiezingen. “Ik ben er trots op dat Zeist veel doet om vluchtelingen op te vangen. Tegelijk schuurt het dat we dat onder andere ver weg doen in Kamp Zeist dat tegen Soesterberg aanschuurt. Daarom willen we juist graag horen hoe inwoners van Soesterberg  denken over de opvang van asielzoekers in Kamp Zeist. Ervaren ze problemen? Zijn die oplosbaar? Juist nu er voorzichtig wordt onderzocht of Kamp Zeist langer open kan blijven, moeten zij worden gehoord.”

“Deze gebeurtenis sterkt me alleen maar meer om me in te zetten voor meer verbinding. Omdat je daarmee polarisatie tegengaat. Mensen die elkaar kennen, gaan niet bij elkaar rellen”, is zijn vaste overtuiging. ”De democratie mag niet de mond worden gesnoerd zoals nu gebeurde.”

Hij voelt zich heel veilig in de raad in Zeist. “Er kan weleens hard met elkaar worden gesproken, maar nooit op de persoon.”

Evert de Boer (VVD), Utrechtse Heuvelrug: ‘Onze raad kent geen extremen, dat scheelt’

Na de verkiezingen zwaait Evert de Boer af. Dan heeft het raadslid van de VVD twaalf jaar in de raad van Utrechtse Heuvelrug gediend. “Met buitengewoon plezier!”, voegt hij toe. “Ik heb nooit vervelende dingen meegemaakt. Natuurlijk zijn mensen het vaak oneens, ook met mij. Ik heb woningbouw in mijn portefeuille. Op dat onderwerp lopen gemoederen regelmatig hoog op”, vertelt hij. “Maar ik sta open voor discussie en vind dat debat ook interessant.”

Hersens
De Boer is niet snel geïntimideerd. “Ik accepteer dat mensen  een totaal andere mening hebben. Het ergst wat ik te horen heb gekregen is: ‘Hoe haalt de VVD dit in zijn hersens?!’ Nou, dan maak ik er een grapje over en dan hebben we toch een goed gesprek met elkaar.” Op sociale media is dat anders. “Als mensen in de scheldmodus zitten, reageer ik er niet op. Alleen op inhoudelijke berichten reageer ik.”

De Boer ziet de verharding in de onderlinge verhoudingen prominenter in steden gebeuren. “In onze raad zitten geen extreme partijen en is de nuance dichtbij. Maar je ziet in de stad dat ze elkaar daar soms in de raad voor rotte vis uitmaken. Ja, dan kan ik me voorstellen dat inwoners niet kiezen voor de gemeenteraad. De zittende raadsleden kunnen er wel mee omgaan. Maar ik denk dat het op termijn lastig wordt nieuwe mensen – misschien juist die diverse kandidaten met een frisse blik – te vinden.”

Leyla Ummels-Çavuşoğlu (GroenLinks-PvdA), De Bilt: ‘Met schelden gooien mensen juist een deur dicht’

Dat het er in de gemeenteraad in De Bilt harde woorden vallen, is geen geheim. Vooral rond de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum (azc) naar het dorp staan inwoners en politici – en raadsleden onderling – tegenover elkaar. Het weerhoudt raadslid Leyla Ummels-Çavuşoğlu niet zich opnieuw kandidaat te stellen voor Groen Links-PvdA. “Het motiveert juist om in een volgende periode verder te gaan bouwen. We zitten daar voor de inwoners, om dingen voor elkaar te krijgen.”

Het is een kleine groep in de raad die de boel traineert en respectloos is richting de voorzitter, de burgemeester, vervolgt ze. “Ze schieten er niks mee op. Het is voor de aandacht. Net als die oproep om ondanks het reces toch te gaan discussiëren over het azc. Er valt nu geen beslissing. Dus daarmee maak je alleen de tegenstanders die komen protesteren, bozer.”

Gescheld
Het azc is een splijtzwam in het dorp. Ummels-Çavuşoğlu stipt de discussie in de raad waarbij er ‘fascisten’ werd geschreeuwd naar haar fractie.  “Ik voelde me niet bedreigd, maar het was echt niet fijn. Er werd ook geroepen: ‘Wachten jullie maar’.  Dat zou je als bedreigend kunnen opvatten, maar ik vind het eerder triest”, zegt ze. “Door te gaan schelden, gooien deze mensen een deur dicht voor de politici die ze eigenlijk moeten aanhoren.”

Het maakt haar wel iets voorzichtiger. “We wonen in een dorp. Bij de demonstratie tegen het azc zie ik natuurlijk mensen die ik ken.”  Al had ze het azc destijds niet op haar netvlies, ze wist waar ze aan begon. “Gaandeweg leer je wat er allemaal hoort bij het raadswerk. Ik voel de verantwoordelijkheid om alle kanten van een onderwerp goed te bekijken. Ik denk dat de meeste raadsleden met die intentie in de raad zijn gekomen: het vertegenwoordigen van de inwoners van hun gemeente.

En natuurlijk zit het verschil dan in de politieke ‘kleur’ en waar iemand voor staat. Maar een open gesprek moet altijd mogelijk zijn. Het zou mooi zijn als we in een volgende periode de verhoudingen weer in balans krijgen, en meer respect voor elkaar in de raad. Daar ga ik mijn best voor doen.”

Ze komt later nog terug op haar vrees voor de extra avond op 26 februari in de Biltse raad, waar het niet over het azc zou gaan. Op een kleine tegendemonstratie na, geeft die avond haar hoop voor de toekomst. “Er waren ruim 100 mensen met lichtjes aanwezig om hun medemenselijkheid te laten zien, voor humane opvang voor ontheemden. De Bilt liet zich hierin zien van de menselijke kant.”

Ammar Younes (D66), Bunnik: ‘Raadswerk moet in vrijheid en veiligheid gebeuren’

Nieuw op de lijst van D66 in Bunnik is Ammar Younes. “Bedreiging en intimidatie richting raadsleden vind ik een erge ontwikkeling. Het raadswerk moet in vrijheid en veiligheid worden gedaan”, is zijn mening. “Anders komt de kwaliteit van onze lokale democratie onder druk te staan.”

Hij heeft goed nagedacht of hij zich verkiesbaar zou stellen. “Zoiets als bedreiging kan bij het raadswerk komen kijken. Maar dat verandert mij niet”, vertelt hij. “Het maakt me wel bewust van hoe ik het gesprek met inwoners voer, maar niet voorzichtiger. Want dat zou betekenen dat ik bepaalde onderwerpen zou mijden en zo ben ik niet.” Met zijn achtergrond als vluchteling uit Syrië is Younes niet de meest onopvallende kandidaat. “Dat ik me nu inzet als volksvertegenwoordiger, zie ik als een positieve kracht.”

Aangifte
Hij heeft weleens een vervelende persoonlijke reactie op sociale media ontvangen. “De boodschap was iets als:  ‘ga toch weg joh, je bent hier niet geschikt voor’.” Hij voelde zich niet bedreigd. “Maar: het was onverwacht en ik was wel in shock”, zegt hij eerlijk. “Het was via Snapchat van een soort fake account. Ik kon geen screenshot maken en werd meteen geblokkeerd door dat account. Jammer, want als er ooit iets gebeurt, heb ik weinig bewijs als ik aangifte zou willen doen. “

Negeren is zijn eerste reactie. Maar als het echt dreigend zou zijn, doet hij zeker aangifte. “Dat is mij ook aangeraden door mijn collega’s en lijsttrekker. Ik vind het belangrijk dat wij elkaar als raadsleden blijven steunen. Intimidatie mag nooit normaal worden. Zeker niet in een klein dorp waar je elkaar overal tegenkomt. De raad is er voor de gemeente het beste te regelen. Daar ga ik me volop voor inzetten.”

Burgemeester Ruud van Bennekom (Bunnik): ‘Er komt een protocol voor agressie en geweld’

Hoewel in Bunnik nog vrijwel geen incidenten zijn geweest, blijft intimidatie van raadsleden een reëel risico.. “Je moet er altijd rekening mee houden dat het kan gebeuren,” vindt Van Bennekom. Daarom stelt de gemeenteraad binnenkort een protocol vast voor agressie en geweld tegen politieke ambtsdragers. “Dat moet niet alleen preventief werken, maar ook duidelijk maken hoe te handelen bij bedreiging: van aangifte doen – met ondersteuning – tot goede registratie en nazorg. “Je moet er niet alleen voor staan. Dit accepteren we niet.”

De burgemeester benadrukt dat druk en dreiging de kern van de democratie raken. “Raadsleden moeten vrij, zonder ‘last of ruggenspraak’, hun afwegingen kunnen maken. Publieke betrokkenheid en inspraak horen daarbij, maar intimidatie overschrijdt een grens. We kunnen wel zeggen: ‘Het raakt mij niet’. Maar zeker wanneer privélevens of familieleden worden geraakt, is de impact groot. Ik zeg: ‘Als er iets is, kom naar me toe’.  Want we moeten zuinig zijn op onze volksvertegenwoordigers én op onze democratie.”

‘Sociale’ media

Bijna de helft van de raadsleden die te maken kreeg met agressie of intimidatie, werd benaderd via sociale media. Ook directe confrontaties komen veel voor.

Bron: Monitor Integriteit en Veiligheid 2024

Meer interviews met (kandidaat-)raadsleden lezen, of ander verkiezingsnieuws? Kijk bij Verkiezingen.