De discussie is al jaren fel: windmolens langs het Amsterdam-Rijnkanaal bij Wijk bij Duurstede. Veel inwoners uitten hun zorgen, allerlei procedures zijn doorlopen. Toch staat één ding volgens de Eigenwijkse Energiecoöperatie (EWEC) vast: de windmolens komen er.
“Mooi? Nee”, stelt algemeen manager Adrie Gouweleeuw zonder omwegen. “Noodzakelijk? Ja. We hebben op dit moment simpelweg geen alternatief.” Wat begon als een lokaal initiatief met een zonnedak op een steenfabriek, is in 12,5 jaar uitgegroeid tot een volwassen energiecoöperatie. In de Energiewinkel van EWEC aan de Steenstraat, schetst Gouweleeuw het beeld. Met tientallen vrijwilligers waaronder energiecoaches, meerdere zonneprojecten en inmiddels zo’n tachtig laadpunten speelt de club al langer een rol in de lokale energietransitie.
Maar een windpark ontwikkelen is van een andere orde. Dat is bijzonder voor een lokaal initiatief. “Je praat over een investering van zo’n zestig miljoen euro”, benadrukt de algemeen manager “Daarvan moet ongeveer de helft uit de regio komen, van inwoners en bedrijven dus.”
Dat betekent: lokale participatie. Bewoners kunnen dan als het ware mede-eigenaar worden, voordelig groene stroom afnemen en delen in de opbrengst, vertelt Gouweleeuw. Volgens de coöperatie levert dat meer op dan spaargeld op de bank — én het geeft grip op de eigen energievoorziening.
Netcongestie
De komst van windmolens roept een logische vraag op: hoe helpt meer groene stroom opwekken als het elektriciteitsnet al vol zit? De algemeen manager schetst drie problemen. “Er is soms te weinig stroom beschikbaar, het netwerk kan pieken niet aan en vraag en aanbod vallen slecht samen. Overdag wek je zonne-energie op, maar dan zijn mensen niet thuis. ’s Avonds heb je juist stroom nodig. Wind helpt om die balans te verbeteren.”
Toch erkent hij het knelpunt: “De kabels zijn vaak nog hetzelfde als twintig jaar geleden, terwijl we allemaal elektrisch gaan rijden en verwarmen”. Uitbreiding van het netwerk is dus cruciaal. Netbeheerders werken daaraan, maar het is een race tegen de klok.
Windmolens
De coöperatie ziet windenergie niet als optie, maar als gegeven. “Er is een uitgebreid traject afgelegd, met onder meer een Meedenkgroep vanuit de omgeving, de provincie en de gemeente. Op basis van hun zorgen en uitgangspunten hebben we afspraken gemaakt om te voorkomen dat een toekomstig windpark ten koste gaat van de gezondheid, sociale cohesie, leefbaarheid en de financiële positie van de omwonenden in het gebied”, vult Gouweleeuw aan.
De provincie heeft gebieden aangewezen. Het zoekgebied is globaal tussen bedrijventerrein Broekweg-Langshaven en de Goyerbrug aan beide kanten van het Amsterdam-Rijnkanaal. Uitgangspunt is dat er in het gebied 100 gigawattuur duurzame energie wordt opgewekt. “Dat is genoeg voor de hele Krommerijnstreek. Als het goed is, kan de nieuwe wijk Kersenweide in Bunnik ook deze groene stroom afnemen. Volgens de provincie is het niet meer de vraag óf er wind komt, maar hoe.”
Turbines
Dat schuurt met het gevoel bij veel inwoners. Niet iedereen zit te wachten op turbines in het landschap. De manager begrijpt dat, maar wijst ook op het uitgebreide participatietraject. “Inwoners denken mee over locaties en invulling. We proberen overlast zo veel mogelijk te beperken. Maar nul impact bestaat niet.”
Daar ligt precies de spanning. Voorstanders benadrukken klimaat, onafhankelijkheid en lokale zeggenschap. Tegenstanders vrezen aantasting van het landschap en hun leefomgeving. De manager van EWEC kiest een nuchtere lijn: “Als er betere alternatieven komen, moeten we die zeker overwegen. Maar die zijn er nu niet. Atoomenergie? Misschien, maar dat duurt decennia”. Windmolens hebben bovendien een beperkte levensduur van zo’n 20 à 25 jaar. “Het is geen oplossing voor eeuwig”, zegt hij. “Maar wel voor nu.”
Pilot
Achter het project zit een bredere ambitie: een lokale energiegemeenschap. Inwoners die samen stroom opwekken, opslaan en gebruiken. Een pilot met honderd huishoudens loopt al in Wijk. Via een app zien deelnemers wanneer ze stroom gebruiken — en wanneer het slimmer kan. “Het gaat ook om gedrag,” zegt Gouweleeuw. “Je vaatwasser overdag laten draaien in plaats van ’s avonds. Kleine dingen, maar ze helpen.”
Het doel: uiteindelijk zo veel mogelijk lokaal opgewekte energie ook lokaal gebruiken. EWEC wil lokaal initiatief een alternatief laten zijn voor afname van grote energiebedrijven. “We zijn te afhankelijk geworden van energie uit het buitenland”, stelt de manager. “Leveringszekerheid is iets wat je als gemeenschap ook zelf kunt organiseren. Energie opwekken in meerdere kleine parken maakt ons minder kwetsbaar voor de gevolgen van internationale conflicten.”
Daarbij is de rol van de overheid dubbel: nodig voor regels en infrastructuur, maar volgens hem niet altijd effectief in uitvoering. “Laat ons doen waar we als gemeenschap goed in zijn. Samen met inwoners en bedrijven.”
Lange adem
Wie denkt dat Windpark Wijkerbroek er snel staat, komt bedrogen uit. “Onderzoeken, vergunningen en mogelijke bezwaren zorgen voor een traject van jaren”, weet Gouweleeuw. Het project zit nu in de fase van het opstellen van een milieueffectrapportage (MER). Dat betekent dat er allerlei onderzoeken worden gedaan naar de impact van bijvoorbeeld slagschaduw, geluid en andere hinder voor de omgeving en de natuur en fauna in het gebied. “Als gevolg daarvan kan alles nog veranderen, inclusief de financiële haalbaarheid.” De optimistische planning is dat de bouw start rond 2030. Gouweleeuw: “De realistische verwachting is eerder 2032.”
Uiteindelijk is de bedoeling dat die energiegemeenschap 1 januari 2027 echt feitelijk van start gaat. Het team zet er graag zijn schouders onder. “We zijn als EWEC ook voor die groene transitie. De combinatie met het windpark ontwikkelen betekent dat je als coöperatie best wat verantwoordelijkheid op je nek neemt. Veel praten, veel kopjes koffie drinken, veel mensen daar voor inzetten. Uiteindelijk is het wel een hele mooie klus die je met elkaar kunt oppakken voor de toekomst van de stad.”
Ook te lezen op deze website:
