Open Monumentendag in jouw gemeente

Aan fraaie kastelen en landgoederen heeft onze streek geen gebrek. Keertje wat anders zien op de Open Monumentendagen 13 en 14 september? Omroep ZOUT heeft tips voor enkele bijzondere locaties die in jouw gemeente hun deuren gratis open doen.

Gemeente Zeist
Neem het voormalige Militair Neurose Hospitaal, dat verscholen in de bossen bij Austerlitz ligt. Het was lange tijd het enige hospitaal in Europa dat zich richtte op militairen met oorlogsneurosen. Op zaterdag 13 september verzorgt Stichting Lokaal Austerlitz om 13.00 uur en 15.00 uur rondleiding over dit bijzondere terrein. Gids is Sandra van Lochem, lid van de werkgroep Koude Oorlog van Stichting Menno van Coehoorn.

In Zeist zijn er op zaterdag doorlopend rondleidingen over de Oude Begraafplaats. Bijzonder aan deze locatie is dat de begrafenistraditie uit de beginjaren van het kerkhof tot leven wordt gewekt met een historische rouwstoet. Een staatsiekoets en twee volgrijtuigen vertrekken om 11.00 uur van buitenplaats Molenbosch. De stoet komt om 11.45 uur aan bij de Oude Begraafplaats. Burgemeester Langenacker is aanwezig om bloemen te leggen bij de Herdenkingsteen. Om 12.15 uur keert de stoet weerom.

Neem gerust zilverwerk mee naar de voormalige Zilverfabriek Gerritsen & Van Kempen in Zeist aan de Karpervijver 17. Deskundige vrijwilligers zijn aanwezig om er een blik op te werpen. Een mooi gebouw in de stijl van de Amsterdamse School dat qua opzet nog de sporen van het voormalig gebruik als zilverfabriek draagt.

Ooit schriften en kaftpapier gekocht bij warenhuis V&D aan de 1^e Hogeweg in Zeist? V&D is verleden tijd, en het pand in Zeist wordt binnenkort gesloopt. Op zaterdag 13 september is er een laatste kans om nog eens omhoog te kijken in het immense winkelpand en herinneringen op te halen.

Gemeente Wijk bij Duurstede
Ook Steenfabriek Bosscherwaarden in Wijk bij Duurstede opent de poorten. De 40 meter hoge schoorsteen van dit rijksmonument aan de rivier is een markant herkenningspunt. De fabriek – geopend in 1923 – had ooit een ringoven en een locomotievenloods. De gidsen van de huidige eigenaar, Utrechtse Landschap, vertellen over het bakproces, maar ook over de zware werkomstandigheden van de arbeiders die de bakstenen hier maakten. Na de sluiting in 1991 dreigde sloop, maar dankzij een restauratie bleef dit bijzondere erfgoed behouden.

Even verderop is het waterschap HDSR deze zomer begonnen met de renovatie van ‘t Sluisje bij Cothen aan de Kromme Rijn. Tijdens Open Monumentendagen kunnen bezoekers een kijkje nemen bij het herstel van onder meer de oude stenen constructie die deel uitmaakt van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Met de Kromme Rijnder naar het sluisje varen? De trekschuit vertrekt vanaf Kasteel Rhijnestein in Cothen, waar de bewoners ook graag hun nieuwe rozentuin en borders laten zien.

Wandelen en fietsen kan ook via door de diverse comité’s uitgezette fietsroutes en een speciale stadswandeling in het kader van 725 jaar Wijk bij Duurstede. Zeker aandoen: de veerpont tussen Wijk en Amerongen. Op het veer begroet Shantykoor ‘Tussen Rijn en Lek’ gasten op zaterdag met toepasselijke liederen.

Utrechtse Heuvelrug
Wethouder Karin Oyevaar wijdt op Monumentenzaterdag de nieuwe locatie van een bijzonder museum in: Valkenheide bij Maarsbergen. Het museum dat inzicht geeft in honderd jaar jeugdzorg, heeft nu domicilie op de eerste etage van de voormalige kerk Valkenburcht. Er zijn rondleidingen in het museum en over het terrein van het voormalige internaat Valkenheide, waar nog steeds jongeren worden opgevangen.

Slot Zuylestein in Leersum is een bekend monument aan de Lustwarande. Een minisymposium met lezingen van landschapsarchitect Steffen Nijhuis, docent Tuin- en landschapsgeschiedenis Anne Wolff en de rondleiding door de gerestaureerde 17^eeeuwse moestuin door tuinhistoricus Lenneke Berkhout maakt ook een terugkerend bezoek aan dit landgoed de moeite waard. Op zondag is er een excursie naar de bosvarkens. Vrijwilliger Lisa van Ede vertelt deelnemers dan van alles over het leven en de gewoontes van de scharrelende, wroetende dieren.

Normaal niet open voor publiek, maar op zaterdagmiddag opent de eigenaar van Villa Providentia aan de Hoofdstraat in Driebergen de deuren voor een speciale presentatie. Het woonhuis in neorenaissance stijl is ook bekend als Villa Anna.

Ook bijzonder: de moskeeën Haci Bayram en Annasr aan de Akkerweg 1 en 3 zetten hun deuren open. Er zijn beide weekenddagen rondleidingen voor bezoekers aan de gebedshuizen.

De laatste pluk tabaksoogst in Amerongen dit jaar? Die eer gaat naar burgemeester Frits Naafs, die zaterdag om 11.00 uur de pluk verricht in het Amerongs Historisch Museum aan de Burg. Jhr. H. van de Boschstraat 46. In Amerongen is de populaire Grietmarkt die dag het ontmoetingspunt in het hart van alle actie.

Ook Doorn barst uit zijn voegen van de monumenten. Denk aan: Villa Djoempandang, de IJskelder bij Huis Doorn en de Overtuin van villa Boschoord met z’n bijzondere watertoren. Schrijver Simon Vestdijk werkte tijdelijk in het houten gebouwtje bij deze toren.  Om de Doornse monumenten te bekijken is de fietsroute van de Doornse Historische Vereniging Thorheim handig

De Bilt
In het centrum van Bilthoven staat aan de Julianalaan 1-17 sinds 1960 een complex waarvan de uitvoering in grotendeels warmgele baksteen de hand van de meester verklapt: de beroemde architect Dudok. Een van de eerste supermarkten van Nederland zat in het winkelgebouw dat bij het complex hoort. Tijdens de Open Monumentendagen is er in deze voormalige winkel een expositie, er zijn ook rondleidingen.

Aan De Holle Bilt 16-18 in De Bilt gaan de deuren van atelier De Kooi van beeldend kunstenaar Jits Bakker op beide dagen open voor publiek. Bezoekers mogen ronddwalen in het beeldenlabyrint van de beroemde beeldhouwer die een indrukwekkend oeuvre achterliet na zijn overlijden in 2014. Lezingen van architect Max van Huut staan zaterdag op het programma.

Meestal niet te bezoeken dit particuliere eigendom, maar op 13 september wel: Huize Voordaan aan de Groenekanseweg in Groenekan. Aartsbisschop Frederik Schenk van Toutenburg liet hier ooit een jachthuis bouwen. Saillant detail: Oopjen Coppit, de vrouw op het beroemde dubbelportret van Rembrandt, woonde vanaf 1647 op Voordaan. Het pand is nu in gebruik als kantoor.

Gemeente Bunnik
Een iconisch oriëntatiepunt in het Kromme Rijn landschap is de witte watertoren van Werkhoven. Je ziet de vierkante constructie vanwege zijn vrije ligging al van verre liggen bij het naderen van het dorp. De toren van binnen beklimmen met een rondleiding is dit weekend op zaterdagen gratis. In de Watertoren is ook de circa 900 jaar oude Werkhovense Romeinse Boomstam waterput te zien, die onlangs werd opgegraven.

Sommige monumenten hebben al eeuwenlang dezelfde functie. Zoals het Wapen van Odijk, dat met zijn zadeldak en vier leilinden ervoor in de 18^e eeuw waarschijnlijk al een uitspanning huisvestte. De voormalige Opkamer deed ooit dienst als rechthuis. Er is op beide dagen een lezing over de historie van het witgepleisterde pand. Zaterdag treedt a capella zanggroep Vocality er op.

Ook het charmante Wapen van Bunnik aan de Dorpsstraat in Bunnik gaat al even mee. Het witte pand dateert uit de 16^e eeuw en had toen de functie van smederij en woonhuis. Nu is het een restaurant dat dit jaar zijn 100-jarig bestaan viert.

In Landhuis Oud-Amelisweerd in Bunnik is vooral voor kinderen veel te beleven. Zoals een Voorleesmoment in de Bosbieb op de zolder van het landhuis en aansluitend een natuurexcursie. Een museale rondleiding ontbreekt niet, want in het in 1537 als ridderhofstad erkende gebouw is vooral het rijke Chinese behang een publiekstrekker.