Het mooiste compliment dat hij ooit kreeg? Geert Jan Jansen, de –waarschijnlijk– beroemdste inwoner van Werkhoven, leunt achterover in zijn stoel aan de tafel in de keuken van kasteel Beverweerd en trekt zijn mondhoeken geamuseerd op: “Dat was van de Franse justitie toen ik het Franse huis van bewaring zat. ‘Niet van echt te onderscheiden’, schreef de onderzoeksrechter”.
Want schilderen, dat deed en doet de schilder en ‘meestervervalser’ alsof zijn leven ervan afhing. Of het nu een werk in de stijl van een oude meester was, of zijn eigen recente abstracte landschappen. De 81-jarige gunt zich geen rust, hij komt ’s avonds zijn atelier niet uit. “Ik maak een serie landschappen, geïnspireerd op een plek waar we hebben gewandeld of gewoond. Er zijn er nu meer dan 300 van gefotografeerd, want ik ga er een boek van maken. De tijd dringt.”
Over zijn ongelooflijke en kleurrijke levensverhaal is veel gezegd. Het is vastgelegd in documentaires van onder meer Ivo Niehe, een internationaal toneelstuk, een ontwapend eerlijk en humoristische autobiografie en de filmrechten zijn zojuist verkocht. Er zijn slechtere tijden geweest, maar Jansen bezit de kunst zichzelf opnieuw uit te vinden. “Toen de Franse justitie na zijn veroordeling de in beslag genomen kunst vrijgaf, kon er in de vrachtwagen geen schilderijtje meer bij. Die foto in de krant leidde tot een uitnodiging om hier in Werkhoven te komen exposeren.”
Middle of nowhere
Het gedwongen vertrek uit Frankrijk was twintig jaar geleden. Geert Jan Jansen en zijn levenspartner Ellen gingen in op de uitnodiging te exposeren in het imposante, maar ietwat vervallen kasteel Beverweerd. Hij glimlacht bij de herinnering. “Ik aarzelde. Het is in the middle of nowhere zeg! Kunnen klanten het wel vinden? En dat gesjouw met al die schilderijen. Aan de andere kant: waar moet ik anders met die honderden werken heen?”
Het gesjouw bleek eenmalig. Jansen is verknocht aan het kasteel dat hij huurt. “Het voelde hier direct heel vertrouwd, omdat we in Frankrijk ook op kastelen hebben gewoond. Het róók zelf naar onze vorige woonplekken. En dan dat mooie licht door die hoge ramen. We konden gewoon uitkiezen waar we ons atelier wilden hebben. Mijn vrouw schilderde ook. We voelden ons direct helemaal thuis.”
Waar het statige kasteel Beverweerd met z’n vergrijzende stucwerk aan de buitenkant op zijn zachtst gezegd verweerd aandoet, is het binnen gezellig. Met honderden schilderijen aan de muren, overal interessante objecten en vrienden en medewerkers die in en uit lopen. Dat heeft ongetwijfeld te maken met het feit dat Jansen het afgelopen weekend een voor publiek toegankelijke verkooptentoonstelling had.
Hij tuurt even door het raam naar het kasteelpark en het natuurgebied. “Het is heel fijn om hier te zien, in het stiltegebied. Ongestoord werken kan ik hier, en dan dat uitzicht over de Kromme Rijn. Het geeft me iedere dag opnieuw plezier.”
Troostrijk
Net als het schilderen en bijwerken van zijn recente landschappen in betoverende warme tinten.
“Ik heb geen last van deadline stress. Integendeel, ik vind deze serie heel troostrijk.” Anderhalf jaar geleden verloor Geert Jan Jansen zijn levenspartner Ellen, met wie hij de reizen maakte die hij nu vertaalt in kleur en vorm op doek. Over het schilderen van de nieuwste reeks werken: “Het is ook gewoon heel lekker om iets te scheppen. Ik word er niet moe van.”
In zijn roemruchte jaren gunde hij zich de tijd niet voor eigen werk. “Het was altijd een gevecht om de huur op tijd te kunnen betalen. Ik ben ook geen goede zakenman. Deurwaarders en lichtafsluiters waren de meest regelmatige klanten van mijn galerie in Amsterdam”, constateert de autodidact nuchter. “Ik heb nooit dingen gepland in mijn leven. Het is me overkomen.”
Dat toeval een hoofdrol speelt, beschrijft hij op grappige wijze in zijn boek Magenta. Hoe een werk ineens écht lijkt omdat er een kat over heeft gepiest, bijvoorbeeld. Het werd de sympathieke Jansen ook gegund, zoals door Karel Appel. “Die heeft veel van mijn werken als van zijn hand verklaard. Hij wist zelfs een herinnering van toen hij ze maakte, op te lepelen. Als hij een schilderij goed vond, dan was het een Appel. Dat was zijn manier van kijken.”
“Karel Appel heeft veel van mijn werken
als van zijn hand verklaard”
Spijt heeft hij niet. “Alleen wat dingen in mijn privéleven zou ik liever anders hebben gedaan.” Op de recente kunstbeurs PAN ontdekte hij wel dat sommige exposanten hem liever hun stand zagen verlaten. “Begrijp ik wel. Ik heb honderden litho’s van Appel verkocht aan sommigen. Dan kunnen ze zich niet permitteren om mij een toffe gozer te vinden met wie ze leuk zaken hebben gedaan. Maar er zijn ook die heel aardig en vriendelijk zijn.”
Geen lekkage meer
Geert Jan Jansen, gaat, in een comfortabel wollen vest gestoken, voor op de trap om de ateliers te laten zien. ‘Heb je het koud?’”, vraagt hij bezorgd. Hij voelt even aan de radiator halverwege de brede trap naar de bovenverdieping van het kasteel.
“De verwarming deed het niet, maar begint nu op te gloeien.” Van lekkages en andere woonellende blijkt geen sprake. Ondanks de protesterende verwarming is het niet koud in het kasteel, eerder verrassend gerieflijk. “Toen we hier kwamen stroomde de regen langs de muren. Maar nu is het helemaal goed: het dak is voor een paar miljoen vertimmerd door een van de vorige eigenaren, stichting Philadelphia.”
Een actie van de voorlaatste eigenaar liep slecht af. “Die heeft een stel cowboys in het park losgelaten. Ze hebben gezonde bomen uit het park gehaald, en een hele mooie serie beuken- en eikenbomen gewoon omgezaagd en gestolen. Het dorp stond op zijn kop.” De schade aan de natuur gaat hem aan het hart. “Toen we hier kwamen wonen, waren er kieviten en een enkele grutto in de weiland. Reeën kwamen dringen in het water en we zagen veel hazen en eekhoorns. Dat is nu zeldzaam geworden, heel zorgwekkend.”
Jansen vertrouwt toe dat zijn visie op natuurbeheer ook niet altijd op applaus kan rekenen. “Ik maai het gras weinig om insecten een kans te geven. Dat vindt niet iedereen even netjes staan. Als er met de storm een boom omgaat, leggen we die terug in het bos, ook voor de biodiversiteit.”
“Mijn verhaal is in ieder geval een verhaal dat mensen mooi vinden”
Hij gaat voor naar zijn favoriete plek van het kasteel: het atelier van zijn in 2024 overleden geliefde Ellen, in een zonnige hoekkamer op de bovenverdieping. Het licht valt binnen op haar schildersezel met een onafgemaakt werk in tinten roze en oranje. Door de grote ramen is te zien dat in het kasteelpark, op het gras bij de Kromme Rijn, een paar zwanen tortelen. “Ze hield zo van vogels. En van kabouters. Hele gesprekken hield ze met ze”, glimlacht Jansen bij de herinnering.
Tv-uitzending
In december is er weer een tentoonstelling waar de nabije omgeving welkom is. Al heeft de tv-documentaire van Ivo Niehe over hem, ‘Het geheim van de meester’ –die zondag 28 december wordt herhaald– enorm geholpen voor zijn populariteit, Jansen vindt zelf dat hij te weinig contact heeft met het dorp. “Het helpt niet dat de supermarkt weg is uit Werkhoven.”
Wat ook een rol speelt, is dat de 81-jarige nog steeds veel op reis is. Zijn recente werk in eigen stijl doet het goed in het buitenland. Ook het toneelstuk over zijn leven vierde successen in Rome, een voorstelling waarin Jansen zelf ook een rol had. Heb je het dan niet ongelooflijk goed gedaan? “Ach, dat weet ik niet”, antwoordt hij bescheiden. “Het is in ieder geval een verhaal dat mensen mooi vinden.”
Van 27 tot en met 30 december is kasteel Beverweerd tussen 11.00 en 17.00 uur geopend voor een tentoonstelling van het werk van Geert Jan Jansen.
Meer weten over het landgoed rondom kasteel Beverweerd? Lees het artikel Postuum: Odylia, prinses Reuss van Beverweerd.
