‘Dit werk in de natuur kunnen doen, is geluk’

Het is zomer! Terwijl de meesten vakantie vieren, zijn anderen juist extra hard aan het werk. Deze week gaat Omroep ZOUT mee met BOA Ricor ten Have.

“Hé! Wat doet die fietser met die afvalzak bij die grote container? Oh, hij verzamelt blikjes. Dat mag.” Ricor ten Have groet en rijdt door. Van jonge ooievaars in een nest tot een schroeiplek op een afgelegen strandje in Lunenburgerwaard: er zijn weinig zaken die ontsnappen aan de scherpe blik van deze Buitengewoon Opsporingsambtenaar (BOA) van het cluster Handhaving Natuur van de Regionale Uitvoeringsdienst Utrecht.

Elke dag rijdt hij in de natuurgebieden in onze regio. Van stroperij tot een loslopende hond: de ‘groene’ BOA’s van de Regionale Uitvoeringsdienst Utrecht speuren naar alle activiteiten in het buitengebied die er niet thuishoren. Ze zijn uitgerust met portofoon, vuurwapen, handboeien, pepperspray en wapenstok.

“Maar die wapens hoeven gelukkig niet vaak van mijn koppel af”, vertrouwt hij toe. Iets kunnen doen aan misstanden en ergernissen in het buitengebied geeft hem een goed gevoel. Soms levensreddend, want aan boord van het dienstvoertuig van de toezichthouders bevindt zich ook een AED en EHBO-kist aanwezig om in een noodgeval, bijvoorbeeld een gevallen fietser, eerste hulp te kunnen verlenen.

Vrijheid
Ricor rijdt vandaag – speciaal voor Omroep ZOUT – van Landgoed Beerschoten naar Gravenbol in Wijk bij Duurstede en terug langs Fort bij Vechten en Nieuw Wulven in Bunnik. Zijn routes variëren, afhankelijk van de meldingen die er binnen komen. Hij rijdt zijn tochten merendeels met een BOA van een terreinbeherende organisatie, maar ook alleen. “De vrijheid die we hebben, daar geniet ik elke dag van.” Een favoriete bezigheid is het posten. “Dan liggen we bijvoorbeeld in een veld waar we stroperij vermoeden, in de hoop dat we een verdachte kunnen vinden. Zo iets groots op het spoor komen, vind ik mooi werk.”

“In ons werk zijn we ondersteunend aan de terreineigenaren”, haast Ricor zich te zeggen. “De BOA’s van bijvoorbeeld  het Utrechts Landschap, Staatsbosbeheer en het waterschap vormen de eerste lijn van toezichthouders in een gebied. Die samenwerking met hen en de politie is heel fijn. Ik zit dan wel eens alleen in de auto of op de mountainbike, maar we zijn altijd in nauw contact met elkaar.

Handhaving is al heel lang het vak van Ricor ten Have. Een paar jaar geleden waagde hij de overstap van zijn rol als BOA in het openbaar vervoer, naar de grazige weiden van de natuur in de provincie Utrecht. “Een gelukje”, straalt hij. “Ik houd erg van de natuur, dat groen trekt me enorm. Vijf jaar geleden werd ik als vrijwilliger actief bij het Utrechts Landschap, ook als BOA. Toen kwam ineens deze functie bij de RUD vrij. Best spannend na zoveel jaren controleren in bus en tram. Maar wat een geweldige werkgever en wat een mooie baan! Ik heb hier ruimte om naar eigen inzicht te beoordelen. In het ov moet je altijd direct handelen.”

Hij heeft op patrouille zeker tijd om van de natuur te genieten. “Het hoort zelfs bij het werk om goed om je heen te kijken. Is er ineens een boom omgezaagd? Dat kan illegale kap zijn”, legt hij uit. Ricor wijst op een aantal kraaien die opvliegen uit een goudgeel veld. “Als dieren zich ineens anders gedragen, kan dat zijn omdat er stroperij aan de gang is. Elk detail dat ik waarneem, geeft informatie over wat er gebeurt in een gebied.”

Loslopende hond
Ricor kent de gebieden inmiddels op zijn duimpje. “We zitten nu in Beerschoten, een waterwingebied.” Hij wijst op een man die gebogen staat over een waterput met een stuk gereedschap in zijn hand. Verdacht? “Nee zeker niet. Deze watermeter is bezig met monsters nemen. Vitens controleert de kwaliteit van het grondwater heel goed.”

Even verderop kijkt een wandelaar enigszins betrapt op als het mosgroene RUD-voertuig nadert. Hij bukt zich om zijn hond snel aan de lijn te doen. Net te laat, Ricor heeft de loslopende hond al gezien. Na een vriendelijk gesprek volgt een proces-verbaal voor het feit dat de hond los liep in het aanlijngebied.

“Dit kleine, oude hondje loopt zo graag los. Dat vertelde meneer en ik begrijp het best”, zegt Ricor. Maar de BOA weet waarvoor hij het doet. “Een hond is een jachtdier en moet hier aan de lijn. Hoe vaak ik al heb gehoord ‘mijn hond luistert heel goed’ en vervolgens het tegendeel bewezen heb gezien? Duizend keer. Eigenaren realiseren niet hoeveel impact een hond op de natuur en de dieren die erin leven kan hebben. Ik heb laatst een zwaargewonde ree aangetroffen. Dat dier was zo in paniek, dat hij tegen het hek was gerend en erin verstrikt was geraakt. Vreselijk om te zien”, zegt hij ernstig.

“Helaas zijn stroperij en dierenkwelling
  misstanden die we tegenkomen”

Dierenkwelling neemt hij heel serieus. “Ook iemand met een omgevingsvergunning voor een vangkooi, heeft een zorgplicht. Daar zijn we streng op. Je mag dan misschien een wilde kat vangen, maar er moet wel een bakje water in de kooi staan.”

Hij vindt het triest om een dood of gewond dier te vinden. “Helaas zijn stroperij en dierenkwelling twee van de misstanden die we tegenkomen”, vertelt Ricor. “Als we een dood dier vinden, kijken we wel of we bijtplekken of andere wonden zien. Ik meld dit dan bij de boswachter of het valwildpiket.” De BOA’s zien niet alleen toe op de natuurgebieden, ook de percelen van ondernemers als boeren of fruittelers worden bekeken. “Ook daar kunnen we illegaal geplaatste vangkooien aantreffen.”

Zijn rondspeurende ogen hebben weer iets gezien. Ricor zet het stopteken van zijn voertuig aan. Want voor hem rijdt een mevrouw op een fiets, de blootliggende boomwortels op het wandelpad vermijdend. Ze heeft een koptelefoon op en pikt Ricors stopsignalen eerst niet op. Dan een verbaasde reactie als ze wordt staande gehouden. Ze is met Google Maps op pad naar het bezoekerscentrum van Beerschoten en probeert er met een waarschuwing van af te komen. Ricor geeft vriendelijk maar beslist aan dat mevrouw een proces-verbaal krijgt.

Hij licht naderhand toe: “We hebben afspraken met de terreineigenaar van dit natuurgebied. Fietsen is niet toegestaan in het wandelgebied. Wandelaars komen hier voor hun rust. Het is voor hen ook vervelend als er fietsers door het wandelgebied heen fietsen.”

Bordjes
Voor hem is het duidelijk. “Er zijn borden met toegangsvoorwaarden geplaatst. Als je die niet leest, neem je de gok. Dat wil ik iedereen op het hart drukken: léés die bordjes en respecteer de regels.” Hij kan begrijpen dat iemand boos wordt. “Er komt ineens iemand in een uniform op je af die gaat vertellen hoe het hoort. Ik begroet netjes, stel me voor en blijf vriendelijk. Je toon maakt de muziek. Uiteindelijk is die andere persoon gast in het gebied.” Daarom rijdt hij het liefst op de mountainbike door de gebieden. “Dan ben ik toegankelijker.”

Sinds de coronaperiode en het verzet tegen de beperkingen zijn mensen mondiger geworden, weet hij. Hij heeft zijn pappenheimers wel leren kennen. “Toen er vanwege de aanwezigheid van de wolf geen honden meer mochten loslopen in gebieden op de Heuvelrug, werden de tijdelijke verbodsbordjes gesloopt. Dat leverde discussies op. Maar de wolf gaat mij niet aan, ik zie er op toe dat de regels worden nageleefd. Honden aan de lijn dus. Nu valt me op dat er hier eigenlijk weinig processen-verbaal zijn uitgeschreven. Het lijkt erop dat mensen berusten in de maatregel.”

Lepelaars
Voorbij Gravenbol, het natuurgebied aan de Lek bij Wijk bij Duurstede, koerst hij  – na een check en groet bij de jachthaven –naar het nieuwe natuurgebied Lunenburgerwaard van het Utrechts Landschap. Van die weg gaat zijn natuurhart wijd open. “De uiterwaarden, die afwisseling. Dat vind ik zo mooi”, geniet Ricor. “Als ik over de winterdijk rijdt, kan ik alles zien. Utrechts Landschap beheert dit landschap dat inmiddels al heel wat vogels aantrekt. Ik zag laatst vijf lepelaars. Er is goed over nagedacht”, zegt Ricor waarderend. “Hier mag je recreëren en dáár is ruimte voor de natuur.”

In de zomer levert dat soms extra werk op. “Mensen zien dat mooie lege strandje in het afgesloten gebied. Dan nemen ze de gok en klimmen ze toch over het hek. Een ander ziet iemand liggen, en komt er ook bij. Daar zijn we alert op. Want het is al zo druk in onze natuur, er blijft minder ruimte voor de dieren over.”

Afvaldump
Hij laat een ander voorbeeld zien: een foto van een geïmproviseerde wigwam van jonge takken in een bos. “Bushcrafters. Vaak goede bedoelers die toch slechte dingen in de natuur doen en jonge bomen kapot maken. Mensen realiseren zich niet dat ze alleen door ergens te lopen, al een wissel – looppad – van een dier voorgoed kunnen verstoren.” Soms weten mensen het maar al te goed. Een  boer die hier mest stortte, is gemeld door Ricor en zijn collega’s. Verder bij Fort bij Vechten laat hij nog zo’n moedwillige vervuiling zien: een afvaldump in de fortgracht. Hoofdschuddend ziet hij het aan.

“Dan is het aanbiedstation bij Lunetten nét dicht en gooien mensen hun afval in het water op deze kwetsbare plek. Ik heb er zelfs een afgedankte koelkast aangetroffen. Dat je dat doet, Daar kan ik met m’n verstand niet bij.”

BOA-pas niet mee
Wat mag er wel en niet? Ontelbare regels en voorschriften liggen ten grondslag aan het werk. “Elke dag leer je bij. Want bij alles wat we zien wat niet klopt, mogen we ingrijpen. Dan moet je wel weten wat je doen. Gelukkig worden elk jaar her- en bijgeschoold.”

De BOA-knop uitzetten is voor deze man met zijn adelaarsogen weleens lastig. Zijn BOA-pas gaat in zijn vrije tijd niet mee. “Dan is de verleiding te groot, ik kan mijn BOA-bril moeilijk afzetten.”

“Als BOA weet ik natuurlijk heel goed
  dat je geen levend aasvisje mag gebruiken”

’s Zomers vist en wandelt hij graag. “Vissen is voor mij echt een uitlaatklep. Mijn favoriete stek is bij Fort Ruigenhoek in Groenekan. Daar zie ik altijd ijsvogels over dat water scheren: prachtig. Ook dan ontgaat me weinig. Als visser en BOA weet ik natuurlijk heel goed dat je niet met een levend aasvisje mag vissen. Of ik zie iemand met een paard op het wandelpad daar. Heb ik toch mijn BOA-bril op. Dan is de verleiding groot om m’n collega’s te bellen. Daarom wandel ik met mijn vrouw het liefst in Duitsland. Daar ken ik de regelgeving niet zo goed: lekker rustig”, lacht hij.