Een pijnlijk en verdrietig besluit. Zo omschrijft het bestuur van de H. Paus Johannes XXIII-parochie in de Kromme Rijnstreek haar besluit om binnen vijf jaar de rooms-katholieke kerken in Odijk, Werkhoven, Wijk bij Duurstede, Schalkwijk en ’t Goy te verkopen.
Het parochiebestuur zegt veel verdrietige, maar ook boze en verontwaardigde reacties te krijgen. “Heel begrijpelijk. Het is ook niet niks. Een eigen dorpskerk heeft voor gelovigen betekenis. Hier worden diepe emoties gedeeld met elkaar. En dat valt straks weg, of zal op een andere manier vorm moeten krijgen. En dat is nu nog niet duidelijk”, laat vicevoorzitter Charles Verwimp weten.
De eerste vijf kerken gaan vóór 2030 dicht, gevolgd door de twee in Cothen en Bunnik rond 2035. Van de huidige acht kerken is na 2035 alleen die in Houten –waar de geloofsgemeenschap het grootst is– nog open. Het parochiebestuur zegt zich genoodzaakt te zien tot deze beslissing vanwege de terugloop in kerkgangers, vrijwilligers en leden van het pastoraal team. “Onze gemeenschap vergrijst. In 2026 verwachten we in de hele parochie nog maar twaalf communicantjes”, aldus Verwimp. Tegelijkertijd stijgen de onderhouds- en stookkosten van de grote kerkgebouwen.
Huiskamers
Hoe ziet het bestuur de toekomst? “Natuurlijk is het verdrietig, maar we staan als parochiebestuur voor de opdracht om het rooms-katholieke geloof in de Kromme Rijnstreek ook in de toekomst levend te houden”, stelt Verwimp. “We zijn dankbaar met het commitment en het begrip dat we vanuit de locaties ondervinden. We willen ook vooruitkijken. Zoeken naar nieuwe vormen van samenkomen: in de kerken die open blijven, maar ook in zaaltjes en huiskamers.”
De parochie neemt enkele jaren de tijd om kerkgangers aan het idee te laten wennen. Het bisdom heeft ingestemd met de hoofdlijnen van het plan. Voor de vijf kerken die dicht gaan, mogen de komende jaren alleen de hoogstnoodzakelijke reparaties plaatsvinden om de kerk ‘wind- en waterdicht’ te houden.
De meeste locaties zijn al bezig met het maken van plannen voor een alternatief gebruik van hun kerk. De Johannes de Doperkerk in Wijk bij Duurstede is in mindere staat van onderhoud. Parochieleden denken na over de mogelijke scenario’s. Dat gebeurt ook in Werkhoven en Odijk, waar geloofsgemeenschappen met inwoners en lokaal bestuur gemeentebreed werken aan een kerkenvisie om religieus erfgoed voor de toekomst veilig te stellen.
De voorzitter van de locatieraad van de Heilige Nicolaaskerkgemeenschap in Odijk, Matthijs Marell, benadrukt dat het nieuws in Odijk niet als grote schok kwam. “Wij waren ons al bewust van de noodzaak om ons kerkgebouw in de huidige vorm af te stoten. We hebben gebrek aan priesters en andere professionele voorgangers. Het lukt nu al bijna niet meer om alle vieringen te bemensen. Daarom vallen de lokale gemeenschappen terug op leken-voorgangers.”
Hele dorp
Grote bottleneck in Odijk waren de onderhoudskosten van de Nicolaaskerk. “Recent hebben we het dak moeten vernieuwen vanwege lekkages. Dat lapwerk houdt op een gegeven moment op, dan doet iemand het licht uit.” Van de nieuw te bouwen wijken in Bunnik verwacht hij weinig aanwas. “Het katholieke geloof is niet zo populair onder jonge mensen. Als ze al katholiek zijn, voelen ze zich niet altijd aangetrokken tot de manier van beleven en vieren in Odijk.”
De locatieraad gaat op 2 december in gesprek met parochianen en dorpelingen over wat de voorgenomen sluiting betekent voor de gemeenschap. “Dit gaat het hele dorp aan. Een projectgroep en klankbordgroep hebben vorig jaar een routekaart gemaakt voor een hernieuwde katholieke presentie in Odijk. Over die voortgang geven we dinsdag ook weer een update.”
Gedacht wordt aan verkoop aan een projectontwikkelaar die de Nicolaaskerk uit 1964 omvormt tot een multifunctioneel gebouw, in overleg met de gemeente. “Een plek waar de circa 80-100 kerkgangers kunnen samenkomen om te vieren, te beleven, te zingen en te bidden. Een gebouw waar de hele gemeenschap iets aan heeft. Met woningen of bijvoorbeeld een supermarkt.”
Gelachen en gehuild
Natuurlijk zijn er gemengde gevoelens over de verkoop van de kerk, vertelt hij. “Er zijn nog mensen betrokken die 61 jaar geleden de kerk hebben helpen bouwen. Die vinden het verschrikkelijk dat het gebouw waar ze zoveel moeite voor hebben gedaan, moet verdwijnen. Ze zijn hier getrouwd, hebben hier afscheid genomen van geliefden, gelachen en gehuild. Maar het sentiment is ook: het gaat erom dat de gemeenschap kan blijven samen komen. Daar gaat Odijk eendrachtig voor strijden.”
