Terwijl bijna iedereen na een natte winter en voorjaar geniet van het stralende zonnetje, weten de mensen die beroepsmatig met de natuur bezig zijn: oppassen geblazen. De natuur heeft het zwaar vanwege de aanhoudende droogte en het dalende waterpeil.
Droogte kan tot problemen leiden als natuurbranden, droogvallende beken en sloten, drinkwatertekort of mislukte oogsten. Zo ver is het nog niet. Toch zijn de betrokken organisaties alert. Want het blijft nog wel even droog, zijn de verwachtingen. Omdat de temperatuur relatief hoog is voor de tijd van het jaar, verdampt er meer vocht dan gebruikelijk.
Help mee natuurbrand voorkomen
Veiligheidsregio Utrecht (VRU) heeft vanwege de droogte het natuurbrandrisico verhoogd naar fase 2. Dat betekent: extra alert zijn. Het risico dat een natuurbrand ontstaat is groter nu het al lange tijd droog is. “Een natuurbrand kan zich in droge periodes snel en onvoorspelbaar ontwikkelen, zeker bij harde wind”, meldt de VRU. Woordvoerder Cindy Rutten: “Maar de meeste natuurbranden worden veroorzaakt door de mens, door onvoorzichtigheid, een technische oorzaak of helaas ook door brandstichting”.
Terreineigenaren, natuurbeheerders en hulpdiensten zijn in deze periode extra alert. Het publiek kan ook meehelpen om de gevolgen van natuurbrand te voorkomen of te beperken, aldus de VRU. Risicogebied is de Utrechtse Heuvelrug met een oppervlakte van 23.000 hectare. Is dan het beter om weg te blijven uit het bos? “Nee hoor, tijdens deze fase kunnen mensen nog steeds gerust de natuur intrekken. Maar let op, gebruik het gezond verstand en meld vooral verdachte zaken meteen via 112.”
Nat houden
Hoe beschermt fruitteler Jan Mijndert Pater de fruitbomen, -struiken en -planten op zijn bedrijf? “Nat houden”, is zijn nuchtere commentaar. “Dat gaat zonder moeite. De besproeiing gaat elektrisch. Het is voor mij dus een kwestie van de pomp aanzetten.”
De eigenaar van Pater’s fruitbedrijf heeft dus nog geen zorgen voor zijn oogst van onder meer pruimen, kersen en tomaten. In tegendeel, Pater plukt de vruchten van het mooie weer. Het fruit in zijn kraam aan de Achterdijk in Bunnik vindt gretig aftrek. “Er komen veel meer fietsers langs: de verkoop gaat stukken beter dan vorig jaar toen het twee maanden regende.”
“Pas als er een sproeiverbod wordt afgekondigd, hebben we een probleem”, voegt Pater wel toe. “Zonder water komt het fruit in gevaar. Om mijn bedrijf heb ik nog geen zorgen, maar wel om de natuur. De plantsoenen in Bunnik hebben al flink te lijden hebben van de droogte, zag ik.”
Extra alert
Waterschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) is vanwege de aanhoudende droogte alert en houdt de waterstand in sloten, kanalen en weteringen goed in de gaten. “In ons gebied hebben we een relatief gunstige positie in vergelijking met andere waterschappen. We kunnen vanuit de rivieren Rijn en Lek een groot deel van het gebied van water voorzien”, legt woordvoerder Clarion Wegerif uit. “We hebben een grote waterinlaat in Wijk bij Duurstede. Om voorbereid te zijn op de komende droge weken, verhogen we het waterpeil in verschillende gebieden ten oosten van Utrecht. Ook plaatsen we een noodpomp bij Fort Blauwkapel. We vragen boeren en tuinders om hun beregening zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen. En als de droogte langer aanhoudt, kunnen we op verschillende plekken noodpompen plaatsen.”
Flanken
Een ander verhaal is het op de flanken van de Heuvelrug, dus in grote delen van de gemeenten Utrechtse Heuvelrug en Zeist. “Daar kunnen we geen water naartoe brengen. Het aanvoeren van water naar de Langbroekerwetering kan wel. Maar daarboven houdt het wel op. Als dit weerbeeld dan lang aanhoudt, kunnen er greppels droog vallen en zijn onttrekkingsverboden denkbaar.” Het waterschap is op deze plekken extra waakzaam op de situatie.
Buurwaterschap Vallei en Veluwe vaardigde op 13 mei al een onttrekkingsverbod uit. Dit betekent dat water uit sloten en andere watergangen niet gebruikt mag worden voor bijvoorbeeld industrieel gebruik, landbouw of het besproeien van graslanden, bomen en sportvelden. “Wanneer er een langere tijd tekort is aan regen en de verdamping hoog is, dan dalen de waterstanden in beken en sloten. Sommige watergangen kunnen zelfs (deels) droogvallen. Ook de grondwaterstand daalt dan. Weinig water boven én onder de grond geeft schade aan zowel natuur als landbouw”, geeft het waterschap Vallei en Veluwe als reden voor de maatregel.
Liever droogte dan nattigheid
Veehouder Sjaak Ruitenburg zit met zijn boerderij Meyenhorst aan de Griftdijk in Maarsbergen vlakbij waterloop de Grift. Dat is binnen het werkgebied van Waterschap Vallei en Veluwe. Hij blijft laconiek bij het nieuws van het onttrekkingsverbod. “Voor mij als hobbyboer is dat niet zo relevant. De koeien kunnen toch wel het weiland in, of dat nu droog of nat is. Ik ben niet zo’n voorstander van altijd maar beregenen van grasland. Die regen komt in Nederland wel weer, vroeger of later.”
Bij een recente maaiklus in Overberg zag hij juist het tegendeel. “De beuken daar waren dood door de nattigheid van de afgelopen tijd. Volgens mij hebben we per saldo meer last van teveel regen dan van droogte.”
April en mei al jaren droger
Wat is droogte eigenlijk? “Als er te weinig regen valt om de hoeveelheid vocht die er verdampt te compenseren, ontstaat droogte”, aldus Jet van Paassen van het KNMI. “Of dat tot problemen leidt, hangt heel erg af van de omstandigheden per gebied. Langdurige periodes met weinig neerslag komen in Nederland niet vaak voor. Dat wij in ons land weinig droogte kennen, komt door de vele meren en de gestage aanvoer van water, voornamelijk van de Rijn.”
Het KNMI Klimaatscenario geeft aan dat de laatste decennia zijn vooral april en mei droger geweest, met name in het binnenland. Dit is deels toe te schrijven aan hogere temperaturen, door klimaatverandering en deels aan meer zonneschijn, door een afname van de luchtvervuiling.
Op de rook letten
BOA van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug Pieter van Dijk voert al 15 jaar verkenningsvluchten uit met natuurbrandsurveillancevliegtuig Charly. “Rookpluimen zie je al van ver. Zie ik ergens rook? Daar let ik op. Ik vlieg er dan naartoe voor verder onderzoek. Soms is het snoeihout of afval wat op een erf of in een tuin wordt verbrand. Bij een natuurbrand kijken we of de brand gecontroleerd of ongecontroleerd is, dus of er mensen omheen lopen. Als het daadwerkelijk om een natuurbrand gaat, dan geven we de coördinaten door aan de alarmcentrales.”
Wat kunnen inwoners van zuidoost-Utrecht zelf doen?
- Gebruik geen drinkwater om je tuin of balkon te sproeien; gebruik regenwater uit je regenton en geef daarmee je planten water.
- Haal de tegels uit je tuin en maak het groen. Zo wordt je tuin koeler in de zomer en kan het water beter in de grond zakken wanneer het veel regent.
- Wees zuinig met water, in én buiten huis.
- Om de kans om natuurbrand te beperken, parkeer je auto niet in een berm of hoog gras en laat hem niet aanstaan. Gooi geen sigarettenpeuken weg en gooi afval netjes in de afvalbak.
- Stook geen open vuur in de natuur.
- Rook niet in een straal van 100 meter rondom het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Er is een rookverbod van 1 maart tot en met 1 oktober.
- Zie je rook of vuur in de natuur? Meld het via 112.
