In de paddock van de inclusieve Manege Lis Hartel in Doorn staan paarden dicht tegen elkaar aan te soezen in de lentezon. Verderop hebben de instructeurs en vrijwilligers volop aandacht voor de ruiters in de staples in de buitenbak. Bij Lis Hartel draait het niet om presteren of prijzen. Hier staan rust, vertrouwen en aandacht centraal – voor mens én dier.
Drie jaar geleden initieerde algemeen coördinator en paardrijdinstructeur Rozemarijn de Wilt met collega Joyce – beide nieuwkomers – een grote verandering op de manege. Het ging al een tijd slecht met de rijschool, die op het terrein van blindeninstituut Bartiméus ligt. “Er was eigenlijk geen vaste structuur meer,” licht Rozemarijn toe. “Alles ging iedere dag anders. Dat gaf veel onrust, ook bij de paarden.”
Samen in de paddock
Die rust terugbrengen begon niet bij de ruiters, maar juist bij de dieren. Waar ze vroeger vaak apart stonden, lopen ze nu dagelijks samen buiten. “Dat is goed voor de rust en de dynamiek tussen de paarden in de lessen.”
De paarden kregen vaste routines, meer ruimte en meer contact met elkaar. “In de grote paddock die we hebben gemaakt, kunnen ze elkaar besnuffelen, vrienden maken of juist even uitvechten wat de rangorde is. Ze weten nu: ’s ochtends komt er iemand, dan krijg ik eten, daarna ga ik naar buiten en later naar de les. Dat voorspelbare maakt echt verschil.”
Dat zie je ook terug in de lessen. Fjordpaard Piet bijvoorbeeld stond ooit bekend als eigenwijs en onrustig. Inmiddels loopt hij ontspannen mee met ruiter Joyce. “Kijk Piet nou eens braaf zijn,” zegt Rozemarijn lachend. “In het begin dacht ik echt: dit wordt niks.”
Toch bleek het probleem niet bij het paard te liggen, maar bij de verwachtingen. “Piet vindt dressuur gewoon niet leuk,” zegt ze. “Dan gaat hij dingen verzinnen. Maar voor rustige staplessen of voor de koets is hij fantastisch.” Volgens Rozemarijn heeft ieder paard op de manege zijn eigen talent en karakter. “We kijken heel goed: waar wordt een paard gelukkig van? Dat klinkt misschien soft, maar het maakt alles beter.”
Ontspanning
Voor Joyce is paardrijden veel meer dan een hobby. Door een fysieke beperking vraagt bewegen dagelijks veel energie. Op het paard merkt ze wat rijden met haar lichaam doet. “De warmte van zo’n paard masseert eigenlijk je spieren,” vertelt ze. “Maar het is ook gewoon ontspanning. Ik heb een kantoorbaan, dus hier ben ik totaal met iets anders bezig.”
Ze rijdt vaak op Piet, met wie ze inmiddels een hechte combinatie vormt. “Hij wil graag werken, maar alleen als hij het ook leuk vindt. Anders is het gewoon een puber van vijfhonderd kilo”, schatert ze. Straks is ze er even niet. “Dan mis ik de lessen en vooral Piet echt. Ik hoop maar dat hij mij ook mist.”
Wat Manege Lis Hartel volgens haar bijzonder maakt, is de manier waarop instructeurs aansluiten bij wat iemand nodig heeft. “Ze voelen heel goed aan wat je wel en niet kan op een dag. Soms vind ik iets spannend, maar dan helpen ze je toch net weer een grens te verleggen.”
Uitdaging
In de lessen rijdt iedereen samen: mensen met fysieke beperkingen, verstandelijke beperkingen of zonder beperking. De verschillen lijken daarbij nauwelijks belangrijk. “Het gaat hier niet om hoger, beter, sneller,” zegt Joyce. “Iedereen zoekt binnen zijn eigen mogelijkheden naar uitdaging. En als je van paarden houdt, hoor je er gewoon bij.”
Die inclusieve sfeer merken ook ouders van ruiters. “Mijn dochter is verstandelijk gezien een baby. Maar haar grove motoriek is haar sterke kant. Dus paardrijden helpt haar spieren soepel houden. Je ziet haar blij kijken als we hier aankomen”, vertelt de moeder van ruiter Laila.
Geduld
Ze noemt de manege fantastisch. “Laila kan zich niet uiten. Ze begrijpt niet dat ze recht op het paard moet zitten. Dat had instructeur Joyce snel door”, zegt Laila’s moeder dankbaar. “Joyce past dan de stijgbeugels of het zadel aan. De instructeurs hier zijn ervoor opgeleid, en hebben het geduld.”
Zeker voor mensen met een beperking is passend vervoer of een geschikte sportlocatie niet vanzelfsprekend. Sommige ruiters wonen op het terrein van Bartiméus, anderen reizen van ver. Toch weten veel families de manege te vinden vanwege de kleinschaligheid en persoonlijke aandacht.
Rozemarijn begrijpt dat goed. Ze volgde zelf de opleiding tot instructeur paardrijden voor mensen met een beperking en zag op andere plekken hoe druk en overweldigend een manege soms kan zijn. “Hier proberen we juist een rustige omgeving te creëren,” zegt ze. “Voor de paarden én voor de mensen.”
Piet aaien
Terwijl de lesgroep langzaam richting de boxen vertrekt, aait Joyce haar paard nog even liefkozend over de hals. Op deze manege zit inclusie niet alleen in alle aanpassingen en hulpmiddelen, maar ook in kleine dingen: een paard dat op zijn plek zit, een instructeur die meebeweegt, een ruiter die zich welkom voelt. “En we houden allemaal veel van paarden”, besluit Joyce.
